Правна рамка на Европската Унија

 Како да ja пронајдеме меродавната правна регулатива ?

Целокупната правна регулатива на ЕУ опфаќа околу 100 000 страни текст во Службениот весник. Новите држави членки мораат правната регулатива да ја прифатат во целост. Правната регулатива ги вклучува сите Договори за ЕУ/ЕЗ, целокупното секундарно законодавство кое денес е во сила, сите меѓународни договори кои ЕУ ги склучува, сите пресуди на Судот на ЕУ и необврзувачките прописи (soft law).

Најдобар алат за доаѓање и снаоѓање низ правната регулатива е службената и јавна база на податоци:

Целокупното законодавство и пракса на ЕУ скратено се нарекува (acquis). Доаѓа од францускиот поим кој значи „ЕУ каква што е“, а ги опфаќа сите права и обврски на државите членки и институциите на ЕУ. Овој поим ги опфаќа сите правни акти, судска пракса на судот на Европската заедница, и неформалната пракса и политичките стојалишта и декларации.

Правна регулатива на Европската Унија е вкупност на сите заеднички права и обврски кои ги поврзуваат сите држави членки заедно внатре во ЕУ. Таа се постајано развива и ги опфаќа следните елементи:

  • Содржина, начела и политички цели на Договорите;
  • Примарно законодавство на ЕУ : законодавство усвоено со примена на Договорите и судска пракса на судот на Европската заедница;
  • Секундарно законодавство на ЕУ : одредби кои произлегле од Договорите донесени во постапка на одлучување на институциите на ЕУ;
  • Декларации и резолуции кои ги усвојува Унијата;
  • Мерки кои се однесуваа на заедничката надворешна и безбедносна политика;
  • Мерки кои се однесуваат на правосудството и внатрешните работи;
  • Меѓународни договори кои ги склучила Унијата и договорите кои ги склучиле меѓусебно државите членки, а се однесуваат на активностиите на Унијата.

Правната регулатива на го опфаќа само законодавството на Унијата во потесна смисла, туку и актите усвоени во рамки на вториот и третиот степен на Европската унија и заедничките цели утврдени во Договорите. Унијата се обврзала да ја зачува правната регулатива во целина и нејзино натамошна развивање.

Надлежности кои државите членки кои ги имаат пренесено на Европската унија се утврдени во договорите како примарни извори на законодавството на ЕУ (примарно законодавство).

Договорите ги утврдуваат подрачјата над кои ЕУ има исклучива или заедничка надлежност. Истовремено они содржат и одредби за пренесување на овластувања на институциите на ЕУ, одредби за постапките при одлучување како и општи начела на правото на ЕУ.

Секундарното законодавство се состои од правни акти кои произлегуваат од Договорите и кои се донесуваат во постапка на одлучување во рамки на институциите на ЕУ. Тие правни акти влијаат на секојдневниот живот на граѓаните не ЕУ. Некои се поопшти, а други се поконкретни и содржат поединечни мерки и инструменти за спроведување.

Секундарното законодавство ги вклучува и темелните акти и извршните мерки. Додека темелните акти ги донесува Европскиот парламент и Советот на Европската унија, извршните мерки ги донесува Европската комисија (во форма на уредби и директиви). Извршните мерки го надополнуваат постојното законодавство кое Парламентот и Советот веќе го донеле.

Освен тоа, ЕУ ги користи препораките и мислењата. За разлика од горе наведените инструменти, тие немаат обврзувачка моќ. Поради тоа и тие често немаат непосреден ефект, што пак од друга страна не значи дека не се применуваат во судските постапки. Тие мерки и понатаму може да ги обврзуваат националните органи ако треба да се реши одредено прашање или разјасни содржината на некои одредби на Унијата. На пример, национален суд може да се обрати до Судот на Европската заедница заради толкување на одредена одредба.

Исто така, договорите на ЕУ со трети држави и меѓународни организации, како и судската пракса на Судот на Европската заедница, го сочинуваат секундарното законодавствот на ЕУ. Тоа значи дека Договорот за стабилизација и асоцијација на ЕУ со Република Македонија спаѓа во секундарното законодавство.

Спрема Договорот за основање на Европската заедница (член 249) постојат три основни инструменти кои се користат како секундарно законодавство:

Уредби : секоја нејзина одредба ги обврзува сите држави членки и непосредно се применува во рамки на националниот правен систем. Значи тие се применуваат непосредно и за нивно преземање не се потребни ниту е допуштено донесување на национални прописи.

Директиви : се правно обврзувачки, но само за постигнување на целта за која е предвидена директивата . За разлика од уредбите, директивите по правило не се непосредно применливи. Тоа значи дека националните власти можат и мораат до одредена мера да утврдат поединости околу начините на примена на директивите.

Одлуки : се обврзувачки во потполност. За разлика од директивите, тие може да се однесуваат на физички или правни лица. Стапуваат на сила веднаш по објавувањето, и непосредно се применуваат во државите членки.

Горе наведените инструменти се користат во рамки на првиот степен на ЕУ. Правни инструменти кои се користат во рамки на вториот и третиот степен се познати под називот заеднички стојалишта и рамковни одлуки. Основната разлика е во тоа што они не се правно обврзувачки во иста мера како инструментите од прв степен. Причина е тоа што актите од втор и трет степен немаат ист степен на наднационално обележје како оние од прв степен.

Важна напомена!

Начелото на непосредност не се применува врз државите кандидати. Тоа значи дека до моментот на пристап кон Унијата истите може да бидат обврзувачки ако постои Уставна и законска можност, а националните судови на крај остануваат надлежни за негово толкување.

Објавување во службен весник

Законодавството на ЕУ се објавува во Службен весник на Унијата (Official Journal (OJ)) кој е прв и главен извор на информации за законодавството и активностите на сите институции и агенции на Европската Унија.Тој е еквивалент на Службен весник на Република Македонија.

Службениот весник на Европската Унија има три различни серии кои се обележуваат со буквите L, G и S. Серијата L е најважна бидејќи ги содржи меродавните текстови за сите обврзувачки акти на ЕУ. Серијата G служи како службена огласна страна која се дели на три главни подрачја : информации, припремни акти и известувања. Серијата S ги објавува дневните информации за настаните во рамки на Европските институции, известувања за јавните набавки и тендери кои се отворени за натпревар.

Каде се објавуваат поедини акти?

  • Уредбите се објавуваат во Службени весник, серија L , и влегуваат во сила на денот наведен во секоја уредба посебно;
  • Директивите се објавуваат во Службен весник, серија L ;
  • Одлуките се објавуваат во Службен весник, серија L, и влегуваат во сила на денот кој е наведен во самата одлука;
  • Препораки и мислења се објавуваат во Службен весник, серија G ;

Структура на документи на Eur-Lex:

Први број се однесува на „сектор“ од Eur-Lex кој се однесува на :

  • Основачки договори;
  • Меѓународни договори и одлуки кои се темелени на тие договори;
  • Секундарно законодавство (кое е најаважно);
  • Додатно законодавство : него не го донесуваат институциите на ЕУ, туку државите членки со цел остварување целите на ЕУ (пр. Шенгенски договор);
  • „ Архив со припремните акти“ кои ги содржат сите службени документи од различните институции на ЕУ и од различни фази од законодавно праната постапка и постапката за подготвување на пресметките;
  • Судската пракса на Судот на ЕУ (вклучувајќи ги сите пресуди и претходни одлуки);
  • Упатување на сите национални мерки за примена на директивите;

Следните четири броја се однесуваат на годините на донесување (пред 1999 се користеле само последните две цифри – но сега се користат последните четири цифри кај повеќето документи на Eur-Lex).

Буквите кои го означуваат видот на правниот акт најчесто се:

A: меѓународни договори или основачки договори

D: Одлука

L: Директива

R: Уредба

Референтен број од четири цифри за секундарното законодавство се темели на неговиот природен број (пр.0049 за Директива на Советот 96/49/ EC ) .

Основачките договори на ЕУ се прочистуваат на меѓувладини конференции. Меѓутоа, другите видови на правни акти – меѓународните договори и секундарно законодавство следува по логиката на акумулација. Меѓународните договори често се надоградуваат на постојните, темелни договори без да се повторува текстот на тие договори. Слично на тоа, некој пропис од секундардното законодавство може да се измени повеќе пати без да се укине изворниот акт. Таквите измени и дополнувања секогаш ги користат истите правни инструменти како изворниот акт. Иако не се допуштени измени и дополнувања на веќе постоечки измени и дополнување, сепак ова може да го отежни сфаќањето на постоечкото секундарно законодавство. За среќа, прочистените (консолидирани) текстови на секундарното законодавство се објавуваат на следниот линк тука.

Меѓутоа, овие пречистени текстови немаат службен статус, па затоа е потребно секогаш да се провери на EUR-LEX дали најновите измени и дополнувања се вклучени во пречистениот текст.

Пример!

Ако го бараме секундарното законодавство во областа на превоз на опасни ствари со железница, за да можеме истото да го пренесеме во македонското законодавство?

Прва можност во Eur-Lex: Во „мените за пребарување“ (menu search) кликнуваме на „можности за пребарување“ (search terms) под „ критериуми за документи " (cross-file criteria). Кликнуваме, на пример „ превоз на стока "(transport of goods) и „ железница " (rail), кликнуваме „ пребарај " (search) и ќе добиеме сразмерно долг попис на акти. Бидејќи го бараме секундарното законодавство, можеме во понудените можности од левата страна да одбереме „ вид на актот "(type of act) и да одбереме ограничување на пребарувањето на „ целокупното секунданорнозаконодавство“.

Втора можност во Eur-Lex: Друг главен начин на кој може да се изврши преглед на правната регулатива од одредено подрачје е преку одбирање „ класификација на заглавјата " (classification headings) под „ менито за пребарување "(menu search). Целокупната правна регулатива се дели во политички области. Законодавството за железничкиот превоз на опасни ствари се наоѓа под 07 Транспортна политика , 7.20 Внатрешни транспорт , 7.20.40 Структурно ускладување , 07.20.40.10 Технички и сигурносни услови . Кога кликнеме на последното заглавје ќе добиеме долг список кој можеме да го скратиме со помош на други критериуми (пр. „можности за пребарување“ ( search terms). Овој начин на пронаоѓање на правната регулатива е користен ако не знаеме под кои услови сакаме да извршиме пребарување. Недостатокот е во тоа што овој начин на разврстување е малку поразличен од нашата правна база.

Ако кликнеме на „ сите " (all) за било кој документ во Eur-Lex, ќе ги пронајдеме меѓу другото (веднаш после насловот на актот) :

  • Датумот на престанок на важење („99/99/9999" ако он не е утврден ) ;
  • Датумот на превземање (т.е. рок примена);
  • Линкови на правната регулатива која се однесува на тој акт ( вклучувајќи ги сите измени и дополнувања ) , како и актите на кој упатува самиот акт.

Пречистено законодавство (consolidated legislation) на Eur-Lex: Иако ќе ја добиеме целата слика на измени и дополнувања и укинати акти кликнувајќи на правната регулатива која се однесува на тој акт, сепак по корисно е ако директно идеме на Eur-Lex „ пречистено законодавство " (http://europa.eu.int/eur-lex/lex/RECH_consolidated.do) каде ќе го видиме постојната состојба . Оваа можност за пребарување е корисна само ако ја знаеме годината кога е донесен актот, видот на актот и работниот број : Потоа впишуваме „1999", „L" i „0049" и ќе ни се појави пречистената верзија воглавном во PDF формат . На другата страна на документот ни се наведенисите измени и дополнувања кои се вклучени во документот. Задолжително треба да го провериме пречистениот текст со пописот на актите од претходното пребарување за да може да провериме дали сите измени и дополнувања се инкорпорирани во него. На тој начин ќе видиме дека измените и дополнувањата воглавном се однесуваат на упатување на некои инструменти во рамки на меѓународните конвенции. Слични механизми постојат во рамки на сите подрачја на законодавството на ЕУ.


Pravo.org.mk не презема одговорност за евентуалните грешки во текстот на законите.